Cử tri có quyền bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND (đủ 18 tuổi), quyền ứng cử (đủ 21 tuổi), được ghi tên vào danh sách cử tri và bỏ phiếu. Đồng thời, đây là trách nhiệm thiêng liêng của công dân: tham gia bầu cử để lựa chọn người đại diện xứng đáng, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước và đất nước phát triển, thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình.
QUYỀN CỦA CỬ TRI
- Quyền Bầu cử: Công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.
- Quyền ứng cử: Công dân đủ 21 tuổi trở lên, đáp ứng điều kiện luật định, có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND.
- Được ghi danh: Được ghi tên vào danh sách cử tri tại nơi thường trú hoặc tạm trú (dù tạm trú dưới 12 tháng).
- Được bảo đảm: Các quyền này được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm thực hiện.
TRÁCH NHIỆM CỦA CỬ TRI
- Tham gia bầu cử: Nghĩa vụ công dân tham gia bầu cử đúng thời gian, địa điểm, đúng quy định.
- Lựa chọn đại biểu: Bỏ phiếu bầu chọn người có đủ đức, đủ tài, có tâm, có tầm để đại diện cho mình.
- Phản ánh ý kiến: Lựa chọn người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình; đại biểu có trách nhiệm thu thập và phản ánh ý kiến cử tri.
- Góp phần xây dựng Nhà nước: Tham gia bầu cử là cách để xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Lưu ý: Mỗi cử tri chỉ được ghi tên và bỏ phiếu ở một nơi duy nhất. Thực hiện quyền bầu cử cũng đồng thời thực hiện nghĩa vụ công dân đối với Tổ quốc.
Đối với cử tri đăng ký thường trú ở địa phương nhưng đi lao động, học tập ở địa phương khác nên thường xuyên không có mặt ở nơi hường trú dài ngày.
Cụ thể, trường hợp cử tri đã đăng ký thường trú ở địa phương, nếu đã làm thủ tục khai báo tạm vắng thì được coi là không thường trú tại địa phương Ủy ban nhân dân cấp xã tại nơi công dân đăng ký thường trú không ghi tên công dân đó vào danh sách cử tri. Trong trường hợp này, công dân có quyền đăng ký để được ghi tên vào danh sách cử tri ở nơi mình đang tạm trú và thực hiện quyền bầu cử tại nơi tạm trú.
Trường hợp cử tri trở về nơi thường trú trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ thì đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký thường trú để đề nghị được bổ sung tên vào danh sách cử tri và nhận Thẻ cử tri bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp xã.
Trường hợp công dân đã đăng ký thường trú ở địa phương nhưng chưa làm thủ tục khai báo tạm vắng thì dù trên thực tế đã vắng mặt dài ngày ở nơi thường trú, Ủy ban nhân dân cấp xã vẫn phải ghi tên công dân đó vào danh sách cử tri để họ thực hiện quyền bầu cử ở địa phương, trừ trường hợp bản thân cử tri hoặc người thân của cử tri đó đã thông báo nguyện vọng của cử tri về việc không tham gia bỏ phiếu ở nơi thường trú. Đồng thời cần có biện pháp thông tin phù hợp để cử tri biết về việc lập danh sách cử tri và thực hiện quyền bầu cử của mình.
Những trường hợp cử tri chỉ được tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND cấp tỉnh.
- Cử tri là người tạm trú tại đơn vị hành chính cấp xã và có thời gian đăng ký tạm trú chưa đủ 12 tháng chỉ được ghi tên vào danh sách cử tri để tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi mình đang tạm trú.
- Cử tri là quân nhân ở các đơn vị vũ trang nhân dân được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ở nơi tạm trú hoặc đóng quân.
- Công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ thì làm thủ tục để được ghi tên vào danh sách cử tri ở nơi tạm trú và tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.
- Người chuyển đến tạm trú ở nơi khác với đơn vị hành chính cấp xã mà mình đã được ghi tên vào danh sách cử tri và có nguyện vọng tham gia bầu cử ở nơi tạm trú mới thì được xóa tên trong danh sách cử tri ở nơi cư trú cũ và bổ sung vào danh sách cử tri tại nơi tạm trú mới để bầu đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.
- Cử tri vì đi nơi khác, không thể tham gia bỏ phiếu ở nơi đã được ghi tên vào danh sách cử tri thì làm thủ tục để được bổ sung tên vào danh sách cử tri và tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ở nơi mình có thể tham gia bỏ phiếu.
- Cử tri là người đang bị tạm giam, tạm giữ, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc chỉ được ghi tên vào danh sách cử tri để tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi người đó đang bị tạm giam, tạm giữ, đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.